HỘI AN MÔ TẢ TRÊN HẢI NGOẠI KỶ SỰ SAU 1695

Sau chuyến nam du năm 1695, trở về chốn cũ, Hòa thượng Thích Đại Sán có viết:

“Hội An, từ thế kỷ 17 từng là nơi bến tàu tập hợp hàng hóa ngoại quốc. Một con đường lớn thẳng bờ sông dài chừng 3 - 4 dặm. Hai bên đường, phố xá ở khít rịt liền nhau. Cuối đường là Nhật Bản kiều và Cẩm Phố. Bên kia sông là Trà Nhiêu, nơi đinh bạc của các thương thuyền ngoại quốc.” (Hải ngoại kỷ sự - Thích Đại Sán, bản dịch Viện Đại học Huế 1963)

Theo sự mô tả thì năm 1696, những cồn cát trên sông Hội An còn khá nhỏ, cây cối chưa cản tầm nhìn nên Thích Đại Sán mới thấy rõ "Bên kia sông là Trà Nhiêu (nay là Duy Vinh), nơi đinh bạc (bến đậu đỗ thuyền bè) của các thương thuyền ngoại quốc”.

Vị trí và góc nhìn của tác giả là từ đường Cường Để - Trần Phú nhìn qua phía nam. Lúc đó sông Hội An kề sát đường này.

Gần 100 năm sau, bức tranh "Trên sông Hội An” - Tranh màu trong A voyage to Cochinchinna in the year 1792 and 1793, do J. Banow vẽ : Sông Hội An đã xuất hiện nhiều cồn cát lớn nhấp nhô nổi lên giữa dòng. Theo triền, đã có nhà cửa và sắc xanh cây lá.

Theo ghi chú dưới bản đồ năm 1789 của Le Floch de la Carrière:

“Con sông Hội An cũng có những bất tiện y như con sông ở kinh đô (sông Hương), một dải cát ngầm trải ngang trên sông làm cho sông cạn, chỉ cho phép tàu nhỏ vào được mà thôi”.

Có thêm một trong những cồn đất và "một dải cát ngầm trải ngang trên sông làm cho sông cạn" là vùng đất Cẩm Nam, được hình thành vào khoảng năm 1700 đến năm 1800.

Cồn An Hội thì được hình thành sau năm 1900.

 MIẾU QUẢNG AN HỘI AN

Một cô bạn vừa cho tấm ảnh miếu Quảng An. Tự thấy quý nên chia lên mạng hưởng chung.

Nhắc đến miếu là nhớ nhiều người đặc biệt có liên quan.

1/ Dĩ nhiên là ông thầy Cần. Tôi nhớ như in, mỗi lần thầy đi đến tiệm hớt tóc Như Ý trước chùa Phước Kiến, hớt tóc xong thầy trả tiền công, mà lúc nào cũng cho vào bì thơ dán lại (có lẽ thầy có nhiều phong bao do phụ huynh học sinh đóng tiền học phí.)

2/ Giống như "hệ luận" trong toán hình bậc trung học, Nhắc ông thầy Cần thì... có 1 người thứ 2 cũng trả tiền hớt tóc bằng phong bì (Lịch sự dễ sợ!!): Ông họ Lê, chẳng phải hương sư, giáo chức gì, phụ trách nấu hoành thánh, sau này lên làm chủ, rể ông Ba Huế, người Ấn.

3/ Gần miếu là nhà ông Ba Râu. Sau 75, nhà nhà rùng rùng đi vượt biên. Trong hẽm có nhà chú Lý Bình bán cà phê. Và nơi đây, xin nhắc lại lời ca của bài hát được... chế độ thiếu công phu:

"Một ngày nào trên bến cô liêu. Quán ông Ba Râu tiêu điều, đò của người "Giê Nãn" (Việt Nam) chờ đưa người "Tung Wỗ" (Trung quốc)...

Ui, mới đó mà đời đã xa xăm. Già hết rồi!!

 

TRƯỚC TRỪNG - HÁN – CUNG (QUAN THÁNH MIẾU).

Ngài tên Thường Sinh (Mong được tốt lành), người huyện Giải, quận Hà Đông, là con nuôi của vợ chồng người thợ đá.

Trong một lần bênh bạn là Lý Sinh, ông đã nổi giận giết thái thú Hùng Hổ rồi chạy trốn đến thành Bồ Châu. Lúc đến nơi thì trời nhiều mây, có đàn chim yến bay ngang làm rơi một cọng lông vũ trước mặt, sẵn lính canh thành hỏi danh tánh, ông liền trả lời: Tôi tên Quan Vũ, hiệu Vân Trường…

Từ khi một số người Trung Hoa chạy loạn sang Việt Nam, họ không quên đem Thần của họ theo. Rồi cuộc sống cộng cư, hai nền văn hóa Việt – Hoa đã giao thoa ít nhiều trên tinh thần trọng tứ đức: Trung; Hiếu; Tiết; Nghĩa. Ngài Quan Vân Trường tượng trựng cho chữ NGHĨA và đã được dựng miếu thờ ở nhiều nơi trên đất nước ta. Ở Hội An, miếu được lập trước năm 1653, nhìn qua chợ Hội An bây giờ.

Tích kể:

Sau khi Bàng Thống chết, bị Lã Mông lừa lấy Kinh Châu và bị Tôn Quyền dụ hàng không được nên giết, hồn oan Quan Công bay đến núi Ngọc Tuyền huyện Hướng Dương, Đêm ấy bỗng có tiếng la lớn:

- “Trả đầu cho ta!!”

Lại có âm vọng trả lời:

- “ Vậy thì đầu của Nhan Lương, Văn Xú, đầu của 6 tướng trong 5 ải và đầu biết bao sĩ tốt thì đòi ở đâu??”

Nghe xong hồn Quan Vân Trường chợt tỉnh rồi biến mất.

Đó là đoạn đối thoại với Phổ Tịnh trước khi ngài hiển thánh.

Viết vu vơ nãy chừ chỉ nhằm phục vụ cho… hai ông thầy bói mưu sinh trước Trừng Hán Cung – Quan Thánh miếu Hội An.

Rứa thôi, muôn vàn thất lễ.

 CHÙA PHƯỚC LÂM

Tổ đình Phước Lâm được khai sơn khoảng trước năm1745, khởi thủy là một thảo am nơi tổ sư An Triêm thiền định tu tập, sau đó được phát triển rộng hơn để tứ chúng có nơi quy về tụ học, dầu rằng không bề thế, không khang trang và không kiên cố.

Từ cuối đời vị trú trì thứ 2 Quảng Độ, công cuộc chuẩn bị trùng tu chùa bắt đầu.Đến đời truyền thừa trú trì thứ 3 (Hai vị này là huynh đệ cùng thầy), khoảng năm 1800, Hòa thượng Minh Giác chính thức xây lại chùa hoàn toàn hết sức quy mô, cộng với lần trùng tu kế tiếp bổ sung của đời trú trì thứ 4 Quán Thông, chùa đã có vóc dáng cơ bản như được thấy ngày nay.

Những lần tăng bổ sau như lập bia tiểu sử Sơ tổ, kế tổ, bia công đức, tượng ông Thiện ông Ác, Tổ đường sau chánh điện…

Chùa đã trải qua 11 đời trụ trì.

Đứng đầu là Tổ An Triêm, đệ tử lớn của tổ Minh Hải Chúc Thánh.

Ngài thế danh họ Lê, tên Hiển, sinh năm1712 tại Bến Đền nay là Điện Quang, Điện Bàn, theo Kỷ yếu chùa Chúc Thánh 2009. Nhưng theo một tư liệu khác của chùa Long Tuyền, ngài quê xã Phỉ Phú (Phú Tân) huyện Điện Bàn.

Các đời chư vị trù trì sau, đối chiếu các tư liệu không có gì mâu thuẩn nên không viết thêm.

Đó là chuyện xưa như… tích.

Nhớ mấy năm trước đây, tìm đến ngôi chùa này xem mộ bia đại tá Phạm Phú Quốc, tôi chợt thấy 1người bạn xưa cứ nhìn mình không chớp mắt, tôi khẽ gật đầu chào bạn.

Tôi dâng đại tá 1 điếu thuốc đã đốt và mời bạn tôi 1 điếu mà không cần biết bạn có thích mùi thuốc hay không. Bạn nằm đó đã lâu nhưng chân dung bạn trên bia mộ như còn mới. Bạn qua đời khi tuổi đương thì sau khi sinh con đầu lòng xong thì đi mãi. Chồng bạn sau này cũng lất lây theo dòng định mệnh, đã ôm con vượt Thái Bình Dương từ mấy chục năm nay. Bạn tên HTTN.

Dưới là ảnh chùa Phước Lâm không biết ai chụp và chụp khi nà

 ĐÀI KỶ NIÊM DANH NHÂN CHÍ SĨ QUẢNG NAM.

Đài đoán được xây dựng khoảng trước sau năm 1943.

Đài được cụ Ngô Đình Khôi, Tổng Đốc Nam Ngãi (Quảng Nam + Quảng Ngãi), anh ruột tổng thống Ngô Đình Diệm, chủ xướng xây dựng.

Thời điểm năm 1943 là năm ông Ngô Đình Khôi bị ép về hưu vì có khuynh hướng thân Nhật.

Ngày còn nhỏ đến chơi ở đây tôi đã thấy bia công đức ghi tên cụ Khôi, đặt ngoài Đài, trong rào, phía dưới bên phải ảnh.

Giai đoạn sau, thời Đệ Nhất Cộng Hòa của tổng thống Ngô Đình Diệm, nơi này đổi tên là ĐÀI CHIẾN SỸ TRẬN VONG. Mặc dầu trên mặt chính tượng đài vẫn giữ nguyên dòng chữ Nho nhưng mặt hai bên thì được đắp thêm: TỔ QUỐC GHI ƠN.

Ngày rằm tháng bảy hàng năm, ở đây có tổ chức cầu siêu cho hương linh uổng tử.

Khoảng năm 1980, đài được trùng tu đưa về gần mục đích ban đầu là đài Danh Nhân Chí Sĩ Quảng Nam.

Cảm ơn anh Khương Mai đã gửi cho những ảnh này.

Ảnh do những người lính Mỹ chụp năm 1969.

NGÃ TƯ BỆNH VIỆN

Đây là ngã tư Trần Hưng Đạo và Hoàng Diệu – Bùi Thụ (góc phải ảnh).

Góc ngã tư có đài nước là khuôn viên tòa hành chánh tỉnh Quảng Nam. Còn sân đất, đó là nơi trực thăng thường hạ xuống.

Bên kia đường, ngôi nhà lầu ấy là Ngân hàng phát triển Nông Nghiệp. Thuở năm 72-73, chồng cô Loan, dạy môn Quốc Văn lớp 9 trường Trần Quý Cáp, là giám đốc ngân hàng này. Hình như nhà sát trên cùng ảnh là Ngân Khố.

Đối diện với ngân khố, bên kia đường là đất của ty Cảnh sát quốc gia.

Phần còn lại trong ảnh là nội vi bệnh viện Quân Dân Y Hội An.

Ngôi nhà ngói màu đỏ là khu hành chính + cấp cứu.

Nhà mái ngói bị cây che khuất là Khu Giải Phẩu.

Khoa sản là dãy nhà ngang nhìn thẳng ra cổng.

Tôi nhớ chỉ chừng đó thôi.

Ảnh, một người lính Mỹ chụp năm 1969.

 NGỦ TỰ… QUA ĐƯỜNG!!

Người đàn bà ngồi trước mặt ít hơn tôi khoảng 5 tuổi, chị chờ đón con gái đi làm về, và như chị kể, chẳng còn thẹn thùng, nó không biết chữ, sợ nó lại chửa hoang như chị nó! Con bé làm chung với tôi một quán.

Chị kể rằng nhà ba má chị nghèo khó, khó đến nỗi không có nhà cửa cho ra hồn, vậy thì… nồi méo mơ chi vung tròn, chị “quơ đại” một thằng cũng xơ rơ xác rác, cho có chồng với chị em.

Cả hai không nhà không cửa, nuôi bầy con như bầy heo giữa chợ Hội an. Những năm 80,90, cứ mỗi lần lễ lớn, ban Quản lý chợ lại đi tảo thanh, đuổi hết người ăn nhờ ở đậu trong chợ. Chị kể:

Nửa đêm, tui leo lên hiên chợ cá, dưới ổng đỡ từng đứa đưa lên, đợi đến sáng mai đông chợ lại lò dò kéo xuống.

Sống ở chợ Hội An một thời gian, gia đình chị dời ra miếu Ông Cọp. Nơi này cũng có chợ, căng tấm bạt bên hông miếu là có chỗ vô ra lại không bị ai dòm ngó, con cái có đứa đã được đi học.

Tưởng mọi chuyện đã êm xuôi, chị kể thêm, chồng tôi lâm trọng bệnh. Bác sĩ bệnh viện Hội An phán… Tìm con đường sống phải đi Đà Nẵng.

Vậy là điều đầu tiên phải nghĩ đến, là tiền đâu? Tôi đi xin khắp phố chẳng được bao nhiêu, may có thầy cô trường Trần Quý Cáp, vận động thêm với học sinh, tôi có được chút ít chạy chữa cho chồng.

Nhưng với chừng tiền đó, hơn 10 ngày sau là cạn, tôi sắp xếp đưa chồng về quê chờ chết.

Ngày về mà chẳng biết về đâu, thôi thì về chợ gần sông, định đá ổng xuống rồi nhảy theo cho xong nợ, may có bà già bán rau cản, rồi cho về nhà ở tạm dưỡng bệnh. Thuốc thang bằng lá cây thế mà hết bịnh.

Lơ đãng một chặp rồi chị kể thêm…

Nhà nước mới cho đất ngoài Bến Trễ, với mấy tấm tôn cũng dựng xong cái nhà. Nhà chưa có bàn thờ chi cả, ở chưa đủ lấy đâu mà thờ nhưng tui hứa, hốt hụi xong, tui sẽ lập cái trang thờ "NGŨ TỰ QUA ĐƯỜNG". Đời tôi chỉ thọ ơn người ngoài đường, tui thờ như zậy để trả ơn trả nghĩa.

Còn tôi, SCD, tự hỏi… Chuyện này, hoàn toàn sự thật, khi viết ra có phải là viết theo lối… hiện thực xã hội chủ nghĩa hay không?

Ảnh chợ cá Hội An chụp năm 1969 cho thấy hiên bê tông như kể trong chuyện, còn đến bây giờ.